ผ่าตัดเพิ่มความสูงด้วยเทคนิค Ilizarov ยืดกระดูกขาได้จริงไหม

หลายคนที่รู้สึกไม่มั่นใจในส่วนสูงของตัวเอง หรือมีปัญหาขาสองข้างยาวไม่เท่ากัน อาจเคยได้ยินเรื่องการผ่าตัดยืดกระดูกขามาบ้าง แล้วสงสัยว่าจริงๆ แล้วมันทำได้จริงไหม ปลอดภัยแค่ไหน วันนี้หมออยากชวนคุยเรื่องนี้ให้เข้าใจกันแบบตรงไปตรงมา

ผ่าตัดเพิ่มความสูง (Limb Lengthening) เป็นเทคนิคทางศัลยกรรมออร์โธปีดิกส์ที่ช่วยยืดกระดูกขาได้ 5-8 เซนติเมตร โดยอาศัยความสามารถตามธรรมชาติของร่างกายที่สร้างกระดูกใหม่ขึ้นมาเองได้ หลักการนี้ถูกคิดค้นขึ้นโดยนายแพทย์ Gavriil Ilizarov ศัลยแพทย์ชาวรัสเซีย ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1950 และได้รับการพัฒนาต่อเนื่องจนกลายเป็นวิธีที่ใช้กันในวงการศัลยกรรมกระดูกทั่วโลกจนถึงทุกวันนี้

หลักการยืดกระดูกทำงานอย่างไร

เรื่องที่หลายคนอาจไม่รู้ก็คือ กระดูกของเรามีความสามารถพิเศษอย่างหนึ่ง เมื่อถูกดึงแยกออกจากกันอย่างช้าๆ ร่างกายจะค่อยๆ สร้างเนื้อกระดูกใหม่ขึ้นมาเติมช่องว่างตรงนั้นเอง หลักการนี้เรียกว่า Distraction Osteogenesis ซึ่งกระบวนการทั้งหมดแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนหลัก

1. ผ่าตัด แพทย์จะตัดกระดูก (Corticotomy) ในบริเวณที่ต้องการยืด แล้วติดตั้งอุปกรณ์ช่วยยืด ซึ่งอาจเป็นแบบภายนอก (External Fixator) ที่มีลักษณะคล้ายกรอบเหล็กอยู่นอกขา หรือแบบภายในที่ใช้แกนโลหะสอดอยู่ในโพรงกระดูก
2. ช่วงยืด (Distraction Phase) หลังผ่าตัดประมาณ 5-7 วัน จะเริ่มปรับอุปกรณ์เพื่อค่อยๆ ดึงกระดูกให้แยกออกจากกันวันละราว 1 มิลลิเมตร ให้ร่างกายมีเวลาสร้างกระดูกใหม่มาเติมทัน
3. ช่วงแข็งตัว (Consolidation Phase) เมื่อยืดได้ความยาวที่ต้องการแล้ว ก็จะรอให้กระดูกใหม่แข็งแรงเต็มที่ก่อนถอดอุปกรณ์ออก

เทคนิค Ilizarov คืออะไร

เทคนิค Ilizarov ใช้อุปกรณ์ภายนอกที่ประกอบด้วยวงแหวนโลหะและลวดเส้นเล็กที่เสียบผ่านกระดูกไปเกาะกับวงแหวน ประกอบกันเป็นกรอบยึดกระดูกอยู่ด้านนอกขา ในช่วงยืด คนไข้จะหมุนปรับน็อตหรือแกนเกลียวของอุปกรณ์ตามตารางที่แพทย์กำหนดไว้อย่างเคร่งครัด เพื่อค่อยๆ เพิ่มระยะห่างของกระดูกทีละน้อย

ปัจจุบันมีเทคโนโลยีที่ใหม่กว่าเข้ามาช่วย นั่นคือแกนโลหะ (intramedullary nail) ที่สอดอยู่ในโพรงกระดูก ซึ่งควบคุมการยืดด้วยคลื่นแม่เหล็กจากภายนอกร่างกาย ข้อดีคือไม่มีอุปกรณ์เกะกะอยู่นอกตัว ทำให้คนไข้ดูแลง่ายและใช้ชีวิตประจำวันได้สะดวกขึ้น แต่การจะเลือกเทคนิคไหนนั้นขึ้นกับสภาพกระดูกและข้อบ่งชี้ของแต่ละคน ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้ประเมิน

ใครเหมาะกับการผ่าตัดเพิ่มความสูง

โดยทั่วไปเหตุผลของการผ่าตัดเพิ่มความสูงแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่

• ความจำเป็นทางการแพทย์ เช่น ขาสองข้างยาวไม่เท่ากันจากโรคในวัยเด็ก อุบัติเหตุ หรือความผิดปกติแต่กำเนิด
• ความต้องการส่วนบุคคล ผู้ใหญ่ที่อยากเพิ่มความสูง ซึ่งควรมีสุขภาพแข็งแรง อายุ 18 ปีขึ้นไป และเข้าใจกระบวนการรวมถึงความเสี่ยงต่างๆ อย่างถ่องแท้

มีอีกประเด็นที่หมออยากให้คิดให้รอบคอบก่อนตัดสินใจ นั่นคือเรื่องสัดส่วนร่างกาย เพราะการผ่าตัดนี้ยืดเฉพาะกระดูกขา ในขณะที่ลำตัว แขน และส่วนอื่นๆ ยังคงเดิม การเพิ่มความยาวขาไปหลายเซนติเมตรจึงอาจทำให้สัดส่วนตัวต่อขาเปลี่ยนไปจากเดิม บางคนอาจรู้สึกว่าขายาวขึ้นเมื่อเทียบกับลำตัว นอกจากนี้ยังต้องเข้าใจว่ากล้ามเนื้อและเอ็นถูกยืดตามไปด้วย ซึ่งอาจส่งผลต่อความคล่องตัวในการเดินหรือเล่นกีฬาในระยะยาว เรื่องเหล่านี้ควรพูดคุยกับแพทย์ให้เข้าใจตรงกันก่อน

กระบวนการรักษาใช้เวลานานแค่ไหน

รวมเวลาทั้งหมดแล้วจะอยู่ที่ประมาณ 8-12 เดือน ซึ่งขึ้นอยู่กับจำนวนเซนติเมตรที่ยืดและการตอบสนองของร่างกายแต่ละคน อยากให้เข้าใจว่านี่ไม่ใช่เรื่องที่จบภายในไม่กี่สัปดาห์ แต่ต้องอาศัยความอดทนและความร่วมมือตลอดเส้นทาง

ค่าใช้จ่ายผ่าตัดเพิ่มความสูง

เรื่องค่าใช้จ่ายเป็นสิ่งที่คนไข้ถามกันบ่อยมาก แต่ต้องบอกตามตรงว่าไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งเทคนิคที่เลือกใช้ จำนวนเซนติเมตรที่ต้องการยืด รวมถึงว่ายืดขาข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง

โดยทั่วไป การใช้แกนโลหะที่ควบคุมด้วยแม่เหล็กจากภายในจะมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการใช้อุปกรณ์ภายนอกแบบ Ilizarov เพราะตัวอุปกรณ์เองมีราคาสูง นอกจากค่าผ่าตัดแล้ว ยังต้องคิดรวมถึงค่าพักฟื้นในโรงพยาบาล ค่าติดตามอาการเป็นระยะ ค่ากายภาพบำบัด และค่าผ่าตัดถอดอุปกรณ์ในภายหลังด้วย

ทางที่ดีที่สุดคือเข้ามาปรึกษาและตรวจประเมินกับแพทย์โดยตรง เพื่อให้ประเมินค่าใช้จ่ายเป็นรายกรณีตามแผนการรักษาที่เหมาะกับตัวคุณจริงๆ

การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด

ความสำเร็จของการผ่าตัดยืดกระดูกไม่ได้อยู่ที่ห้องผ่าตัดอย่างเดียว แต่อยู่ที่การดูแลตัวเองหลังผ่าตัดด้วย ซึ่งเป็นช่วงที่ต้องอาศัยวินัยและความเอาใจใส่อย่างมาก

• การดูแลรูลวด (Pin Site Care) สำหรับคนที่ใช้อุปกรณ์ภายนอก ตรงจุดที่ลวดเสียบผ่านผิวหนังคือจุดที่ต้องดูแลอย่างพิถีพิถัน ทำความสะอาดตามที่พยาบาลสอนอย่างสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันการติดเชื้อ หากมีอาการแดง บวม หรือมีหนอง ควรรีบแจ้งแพทย์ทันที
• กายภาพบำบัด เป็นหัวใจสำคัญที่ห้ามละเลย เพราะระหว่างยืดกระดูก กล้ามเนื้อและเอ็นจะตึงตามไปด้วย การทำกายภาพอย่างต่อเนื่องตามโปรแกรมช่วยรักษาความยืดหยุ่นของข้อและป้องกันข้อติด ทำให้กลับมาเดินได้ตามปกติในที่สุด
• โภชนาการ ร่างกายต้องการวัตถุดิบในการสร้างกระดูกใหม่ จึงควรทานอาหารที่มีโปรตีน แคลเซียม และวิตามินดีให้เพียงพอ พักผ่อนให้ดี และหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะมีผลทำให้กระดูกติดช้าลง

ความเสี่ยงที่ต้องรู้

หมออยากให้เข้าใจตรงกันว่าการผ่าตัดเพิ่มความสูงเป็นการผ่าตัดใหญ่ ไม่ใช่หัตถการเล็กๆ ที่ทำเสร็จแล้วกลับบ้านได้เลย จึงมีความเสี่ยงที่ต้องรับรู้ก่อนตัดสินใจ ได้แก่

• การติดเชื้อ โดยเฉพาะบริเวณรูที่ลวดเสียบผ่านผิวหนัง หรือบริเวณแผลผ่าตัด
• กระดูกไม่ติดหรือติดช้า ร่างกายบางคนสร้างกระดูกใหม่ได้ช้ากว่าปกติ
• ความผิดปกติของข้อต่อ ข้อเข่าหรือข้อเท้าอาจตึงจากการยืดกล้ามเนื้อและเอ็น
• ความดันในช่องกระดูก (Compartment Syndrome) ในกรณีที่มีเลือดออกหรือบวมมาก

ข่าวดีก็คือ ความเสี่ยงเหล่านี้ลดลงได้มากหากเลือกศัลยแพทย์ที่มีประสบการณ์เฉพาะทาง มีการดูแลติดตามอาการอย่างใกล้ชิด และตัวคนไข้เองให้ความร่วมมือในการดูแลตัวเองอย่างเต็มที่

นายแพทย์ พรเอนก ตาดทอง

ศัลยศาสตร์กระดูกสันหลัง

ศูนย์ศัลยกรรมกระดูกและข้อ โรงพยาบาลรวมใจรักษ์

สำเร็จแพทย์ศาสตร์บัณฑิต วิทยาลัยแพทย์ศาสตร์พระมงกุฎเกล้า (พ.ศ. 2527) และวุฒิบัตรศัลยศาสตร์ออร์โธปีดิกส์ (พ.ศ. 2535) มีประสบการณ์ด้านการผ่าตัดกระดูกและข้อมากว่า 30 ปี โดยเฉพาะได้ผ่านการอบรมเทคนิค Ilizarov จาก Lecco ประเทศอิตาลี อันเป็นแหล่งกำเนิดของเทคนิคนี้ (พ.ศ. 2537) รวมถึงหลักสูตร AO Advanced Spine Course จาก Nottingham ประเทศอังกฤษ