เจ็บหน้าอกเวลาขึ้นบันได สัญญาณหลอดเลือดหัวใจตีบที่ผู้สูงอายุมองข้าม

พอเข้าวัยเกษียณ หลายคนเริ่มรู้สึกว่าตัวเองเหนื่อยง่ายกว่าเมื่อก่อน ขึ้นบันได เดินเร็ว หรือยกของหนักทีไร ก็มีอาการเจ็บเสียวหน้าอกนิดๆ แต่พอนั่งพักสักครู่ก็หายเป็นปกติ เลยคิดกันไปว่า “แก่แล้วก็แบบนี้แหละ” ทั้งที่จริงอาการพวกนี้อาจเป็นสัญญาณของหลอดเลือดหัวใจตีบมีหินปูน (Calcified Coronary Artery Disease) ซึ่งเกิดจากไขมันสะสมในผนังหลอดเลือดจนแข็งกลายเป็นแผ่นปูน เลือดเลยไหลผ่านได้น้อยลง หัวใจขาดเลือด และเจ็บหน้าอกทุกครั้งที่ออกแรง

“เจ็บหน้าอกตอนขึ้นบันได” ไม่ใช่ความชรา — แต่เป็นสัญญาณเตือน

คนส่วนใหญ่มักคิดว่า “อายุมากแล้วเหนื่อยง่ายเป็นเรื่องธรรมดา” แต่อาการเจ็บหน้าอก เสียวหน้าอก หรือหายใจไม่ออกเวลาออกแรง แล้วพอพักก็หาย จริงๆ แล้วนี่คือลักษณะของ Angina (โรคหัวใจขาดเลือดชั่วคราว) ที่กำลังบอกว่าหลอดเลือดหัวใจของคุณเริ่มตีบแล้ว

ที่น่าเป็นห่วงคือ ในผู้สูงอายุ หลอดเลือดไม่ได้ตีบเพราะไขมันอย่างเดียว แต่ยังมี “หินปูน” (Calcium Deposit) ไปเกาะอยู่ในผนังหลอดเลือดด้วย ทำให้หลอดเลือดแข็งและเปราะ ขยายตัวไม่ได้ เลือดเลยผ่านได้น้อยลงกว่าปกติ

และที่แย่ยิ่งกว่านั้น พอหินปูนหนาแน่นมากๆ เวลาหมอต้องใส่ขดลวด (Stent) ขดลวดก็อาจ “ใส่ไม่เข้า” เพราะหินปูนแข็งขวางอยู่ นี่แหละคือจุดที่ทำให้ภาวะนี้ยุ่งยากกว่าหลอดเลือดตีบจากไขมันธรรมดา

หินปูนเกาะหลอดเลือดหัวใจ คืออะไร?

ปกติหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Artery) จะนิ่มและยืดหยุ่นดี แต่พอมี ไขมัน (Cholesterol) สะสมอยู่ในผนังหลอดเลือดนานหลายปีเข้า ร่างกายก็จะสร้าง แคลเซียม มาเคลือบไขมันเหล่านั้น จนกลายเป็น “แผ่นปูน” (Calcified Plaque) ที่แข็งและทำให้หลอดเลือดตีบ

กว่าจะถึงจุดนี้ต้องใช้เวลาราวๆ 10-20 ปี ไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่พอหินปูนสะสมมากพอ อาการก็จะเริ่มโผล่ออกมา โดยเฉพาะช่วงที่หัวใจต้องการเลือดมากขึ้น เช่น ตอนออกแรงนั่นเอง

ใครเสี่ยงสูง?

• อายุ 60 ปีขึ้นไป — ยิ่งอายุมาก หินปูนยิ่งสะสม
• เบาหวาน — เพิ่มความเสี่ยง 2-4 เท่า
• ความดันโลหิตสูง — ทำให้ผนังหลอดเลือดเสียหายเร็วขึ้น
• ไขมันในเลือดสูง — โดยเฉพาะ LDL > 130 mg/dL
• สูบบุหรี่ — เร่งการสะสมหินปูน
• โรคไตเรื้อรัง — แคลเซียมสะสมผิดที่
• ไม่ออกกำลังกาย — การไหลเวียนเลือดช้าลง

ทำไมผู้สูงอายุจึงมัก “มองข้าม” อาการนี้?

เหตุผลหลักๆ มีอยู่ 3 ข้อที่ทำให้ผู้สูงอายุมักเข้าใจผิด:

1. “คิดว่าแค่ไม่แข็งแรง” — เหนื่อยง่าย เดินไม่ค่อยไหว ก็นึกว่าเป็นเพราะแก่ตัวลง เลยไม่คิดจะไปหาหมอ
2. “อาการมาแล้วก็หาย” — เจ็บหน้าอกตอนขึ้นบันได พักแค่ 5 นาทีก็หายแล้ว เลยคิดว่าไม่เป็นไร ทั้งที่นั่นคือ Angina ที่กำลังบอกว่าหลอดเลือดตีบไปแล้ว
3. “ไม่เจ็บมาก” — ในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะคนเป็นเบาหวาน อาจเจอภาวะ “Silent Ischemia” คือหัวใจขาดเลือดแต่ไม่รู้สึกเจ็บ เพราะเส้นประสาทรับความเจ็บปวดทำงานลดลง กว่าจะรู้ตัวก็ตอนหัวใจวายแล้ว

ตรวจอะไร — CT Coronary Calcium Score

วิธีตรวจคัดกรองหินปูนในหลอดเลือดหัวใจที่แนะนำสำหรับผู้สูงอายุ คือ CT Coronary Calcium Score ซึ่งมีข้อดีคือ:

1. ตรวจเร็ว — ใช้เวลาแค่ 10-15 นาที
2. ไม่เจ็บ — ไม่ต้องฉีดสี ไม่ต้องสวนหลอดเลือด
3. ให้ค่าคะแนน — เป็น Agatston Score ที่บอกระดับความเสี่ยงได้ชัดเจน:

นอกจากนี้ แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจเพิ่มเติมด้วย:

• Exercise Stress Test — ตรวจขณะเดินหรือวิ่งบนลู่ ดูว่าหัวใจขาดเลือดหรือไม่
• CT Coronary Angiogram — ฉีดสีแล้วถ่าย CT ดูหลอดเลือดหัวใจแบบละเอียด
• Echocardiogram — อัลตราซาวด์หัวใจ เพื่อดูการทำงานของหัวใจ

ถ้าพบหินปูน รักษายังไง?

การรักษาจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ:

1. ยา + ปรับพฤติกรรม — ถ้าตีบไม่มาก แพทย์จะจัดยาลดไขมัน (Statin) ยาลดความดัน และยาต้านเกล็ดเลือดให้ พร้อมกับให้คุมอาหารและออกกำลังกาย
2. ใส่ขดลวด (Stent) — ถ้าตีบมาก แพทย์จะใช้สายสวนเข้าไปขยายหลอดเลือดและใส่ขดลวด
3. ปัญหา “ขดลวดใส่ไม่เข้า” — พอหินปูนหนาแน่น บอลลูนก็ขยายหลอดเลือดไม่ได้ ขดลวดเลยใส่ไม่เข้า สมัยก่อนต้องผ่าตัดใหญ่ (Bypass) แต่เดี๋ยวนี้มีเทคโนโลยีใหม่แล้ว:

• IVL (Intravascular Lithotripsy) — ใช้ คลื่นเสียงช็อก (Shockwave) สลายหินปูนในหลอดเลือดจากด้านใน ทำให้หินปูนแตกเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วก็ใส่ขดลวดได้ตามปกติ โดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่
• Rotablator — เจาะหินปูนด้วยหัวเจาะที่หมุนด้วยความเร็วสูง

ต้องบอกว่า IVL เป็นเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแนวทางการรักษาในผู้สูงอายุไปเลย เพราะช่วยลดความจำเป็นในการผ่าตัดใหญ่ ฟื้นตัวเร็ว และความเสี่ยงก็ต่ำกว่ามาก

5 สัญญาณที่ผู้สูงอายุต้องไปพบแพทย์

• เจ็บ/เสียว/แน่นหน้าอกเวลาออกแรง — ขึ้นบันได ยกของ เดินเร็ว แล้วพอพักก็หาย
• เหนื่อยง่ายผิดปกติ — เดินได้ไม่ไกลเท่าเดิม ต้องนั่งพักบ่อยๆ
• หายใจไม่ออกเวลานอนราบ — ต้องลุกนั่งหรือหนุนหมอนสูงถึงจะหายใจโล่ง
• เจ็บหน้าอกร้าวไปแขนซ้าย คอ หรือกราม — อาการคลาสสิกของหัวใจขาดเลือด
• เวียนศีรษะ เป็นลม — หัวใจสูบเลือดไปเลี้ยงร่างกายไม่พอ

⚠️ ฉุกเฉิน: ถ้าเจ็บหน้าอกต่อเนื่องนานเกิน 15 นาที เหงื่อแตก หายใจไม่ออก โทร 1669 ทันที เพราะอาจเป็นหัวใจวาย

อาการเจ็บหน้าอกเวลาออกแรงไม่ใช่เรื่องของวัย แต่เป็นสัญญาณที่หัวใจกำลังส่งมาเตือนเรา ยิ่งตรวจเร็วเท่าไหร่ ก็ยิ่งรู้ความเสี่ยงและวางแผนรักษาได้ทันเวลามากขึ้นเท่านั้น

นายแพทย์ นิวิธ กาลรา

อนุสาขาอายุรศาสตร์โรคหัวใจและหลอดเลือด

ศูนย์หัวใจและหลอดเลือด โรงพยาบาลรวมใจรักษ์

สำเร็จการศึกษาแพทย์ศาสตรบัณฑิตจากคณะแพทยศาสตร์ศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดล (พ.ศ. 2551) จากนั้นเข้ารับการอบรมและฝึกอบรมอายุรศาสตร์ และสำเร็จอนุสาขาอายุรศาสตร์โรคหัวใจและหลอดเลือด (พ.ศ. 2558) ตามด้วยการอบรมหัตถการรักษาโรคหัวใจและหลอดเลือดแบบสวน (พ.ศ. 2563) โดยมีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านการรักษาโรคหัวใจด้วยสายสวน รวมถึงการใส่ลิ้นหัวใจเทียมผ่านสายสวน TAVI สำหรับผู้ป่วยลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบ

ปรึกษาทีมแพทย์เฉพาะทางด้านหัวใจ โรงพยาบาลรวมใจรักษ์ @สุขุมวิท 62
โทรนัดหมายหรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม Hotline: 1504
คลิกเพื่อดูรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับบริการด้านหัวใจของเรา

*คำเตือน: ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถทดแทนการวินิจฉัยของแพทย์ได้ หากท่านมีอาการผิดปกติกรุณาปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทันที