ถุงน่องรักษาเส้นเลือดขอดได้จริงไหม ใส่แล้วขาไม่ยุบต้องทำอย่างไร

สรุปสั้น ๆ: ถุงน่องทางการแพทย์ช่วยลดบวม ลดอาการหนักขา และชะลอการลุกลามของเส้นเลือดขอดได้จริง แต่ไม่ถือเป็นการรักษาต้นเหตุ เพราะไม่สามารถซ่อมลิ้นหลอดเลือดที่รั่วได้ หากใส่อย่างสม่ำเสมอแล้วขายังบวมเหมือนเดิม นั่นเป็นสัญญาณว่ามีจุดรั่วที่ควรตรวจหาด้วยอัลตราซาวด์ แล้วรักษาที่ต้นเหตุด้วยเลเซอร์หรือวิธีที่เหมาะกับหลอดเลือดเส้นนั้น

ผู้ที่เพิ่งเริ่มมีเส้นเลือดขอดและต้องการเข้าใจภาพรวมของโรคตั้งแต่ต้น สามารถอ่านบทความหลักเรื่อง เส้นเลือดขอด อันตรายกว่าที่คิด หรือแค่เรื่องความสวยงาม ประกอบ ก่อนเจาะรายละเอียดเรื่องถุงน่องในหน้านี้

คำแนะนำที่ได้ยินบ่อยที่สุด คือ “ลองใส่ถุงน่องสิ”

ผู้ป่วยเส้นเลือดขอดเกือบทุกรายเคยได้รับคำแนะนำนี้มาก่อน บางคนได้จากเภสัชกรในร้านยา บางคนจากเพื่อนร่วมงาน บางคนจากการค้นหาข้อมูลด้วยตัวเอง กลุ่มหนึ่งใส่แล้วรู้สึกดีขึ้น ขาไม่หนักเหมือนเดิม จึงใส่ต่อเนื่อง แต่อีกจำนวนไม่น้อยมาพบแพทย์ด้วยปัญหาคล้าย ๆ กัน คือ

• ขายังบวมเหมือนเดิม ช่วงบ่ายถึงเย็นน่องยังตึงไม่ต่างจากก่อนใส่
• ใส่แล้วอึดอัด ร้อน เดินไม่สะดวก จนไม่อยากใส่ต่อ
• ซื้อมาโดยไม่ทราบระดับแรงกดที่เหมาะสม ใส่ไปได้ราวหนึ่งเดือนแล้วเลิก เพราะอาการไม่ดีขึ้น

ประเด็นไม่ได้อยู่ที่ถุงน่องไม่ดี หรือผู้ป่วยใส่ผิดวิธีเสมอไป แต่อยู่ที่ความเข้าใจตั้งต้นว่าถุงน่องคือการรักษา ในความจริงถุงน่องคือการประคับประคองอาการ

ถุงน่องช่วยอะไรได้จริง และช่วยอะไรไม่ได้

ถุงน่องทางการแพทย์ออกแรงกดที่ขาโดยค่อย ๆ ลดลงจากข้อเท้าขึ้นไปถึงต้นขา แรงกดนี้ช่วยดันเลือดที่คั่งให้ไหลกลับขึ้นได้ดีขึ้น ลดการซึมของน้ำออกไปสู่เนื้อเยื่อ อาการบวมจึงลดลง ประโยชน์ข้อนี้มีข้อมูลทางการแพทย์รองรับชัดเจน และเป็นสิ่งที่ผมสั่งใช้ในผู้ป่วยเป็นประจำ

อย่างไรก็ตาม ต้นเหตุของเส้นเลือดขอดคือลิ้นหลอดเลือดดำที่เสื่อมจนปิดไม่สนิท เลือดจึงไหลย้อนกลับลงมาคั่งที่ขา ถุงน่องไม่สามารถซ่อมลิ้นที่รั่วให้กลับมาปิดสนิทได้ ทำได้เพียงพยุงไม่ให้อาการแย่ลงเร็ว จึงถือเป็นการชดเชยการทำงานที่ผิดปกติ ไม่ใช่การแก้ต้นเหตุ เมื่อถอดถุงน่องออก อาการมักค่อย ๆ กลับมา

ทำไมเส้นเลือดขอดถึงทำให้ขาบวม

เลือดดำจากขาต้องไหลย้อนแรงโน้มถ่วงขึ้นไปกลับสู่หัวใจ ลิ้นเล็ก ๆ ในหลอดเลือดจึงทำหน้าที่เป็นประตูกั้นน้ำทางเดียว ป้องกันเลือดไหลย้อนลง เมื่อลิ้นเสื่อม เลือดไหลย้อนลงมาคั่ง แรงดันในหลอดเลือดสูงขึ้น ส่วนน้ำในเลือดจึงถูกดันซึมออกผ่านผนังหลอดเลือดเข้าสู่เนื้อเยื่อรอบข้าง ขาจึงบวม โดยเฉพาะช่วงเย็นหรือหลังยืนนาน เมื่อนอนพักตอนกลางคืนการไหลเวียนดีขึ้น อาการบวมจึงลดลงในตอนเช้า จุดนี้ทำให้หลายคนเข้าใจว่าไม่มีอะไรผิดปกติ ทั้งที่อาการกลับมาอีกครั้งในช่วงบ่ายของวันเดียวกัน

อาการลักษณะนี้คือจุดเริ่มต้นของภาวะหลอดเลือดดำเสื่อมเรื้อรัง ผู้ป่วยที่ปล่อยไว้หลายปีโดยไม่รักษา มักมาพบแพทย์เมื่อผิวหนังรอบข้อเท้าคล้ำเป็นสีน้ำตาลแล้ว บางรายมีแผลเรื้อรัง บางรายมีหลอดเลือดอักเสบร่วมกับลิ่มเลือด ซึ่งทั้งหมดรักษายากกว่าอาการบวมในระยะแรกอย่างมาก

ใส่ถุงน่องแล้วขาไม่ยุบ กำลังบอกอะไรคุณ

หากใส่ถุงน่องสม่ำเสมอทุกวันแล้วอาการบวม หนักขา หรือปวดไม่ดีขึ้นเท่าที่ควร หรือค่อย ๆ แย่ลงจนขาเริ่มมีสีคล้ำ อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติของการใส่ถุงน่อง แต่เป็นสัญญาณว่าการรั่วของหลอดเลือดอาจรุนแรงพอที่การประคับประคองเพียงอย่างเดียวจะชดเชยไม่ได้

อีกกรณีที่พบเป็นระยะคือขาบวมจากสาเหตุอื่นซึ่งไม่ใช่เส้นเลือดขอด เช่น โรคไต โรคหัวใจ หรือภาวะไทรอยด์ ถุงน่องไม่ใช่คำตอบของโรคเหล่านี้ การตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงจึงสำคัญกว่าการทดลองใส่ถุงน่องต่อไปอีกหลายเดือน

เลือกระดับถุงน่องให้เหมาะกับอาการ

ระดับแรงกดที่สูงกว่าไม่ได้ให้ผลดีกว่าเสมอไป จากประสบการณ์ที่ดูแลผู้ป่วย มีจำนวนไม่น้อยที่เลือกซื้อระดับสูงสุดมาเอง แล้วใส่ได้เพียงไม่กี่วันก็เลิก เพราะรู้สึกรัดแน่นจนทนไม่ได้ ซึ่งเท่ากับไม่ได้รับประโยชน์เลย แนวทางที่เหมาะสมคือให้แพทย์ตรวจและช่วยเลือกระดับแรงกดพร้อมขนาดที่ตรงกับขาของผู้ป่วยแต่ละราย

อัลตราซาวด์หลอดเลือด ขั้นตอนสำคัญที่สุดที่หลายคนข้าม

ข้อจำกัดของการดูแลเส้นเลือดขอดโดยไม่ตรวจให้ละเอียด คือไม่ทราบว่าจุดรั่วอยู่ตำแหน่งใด จึงเลือกวิธีรักษาได้ไม่ตรงจุด การตรวจอัลตราซาวด์หลอดเลือดดำแบบด็อพเลอร์ตอบคำถามนี้ได้ ปลอดภัย ไม่เจ็บ ใช้เวลาประมาณ 15-30 นาที แพทย์จะตรวจไล่ไปตามแนวหลอดเลือดเพื่อดูว่าลิ้นตำแหน่งใดปิดไม่สนิท และเลือดไหลย้อนที่จุดใด

ตำแหน่งที่พบการรั่วบ่อยมี 2 บริเวณ คือบริเวณขาหนีบ ซึ่งเป็นจุดที่หลอดเลือดดำผิวเชื่อมกับหลอดเลือดดำเส้นใหญ่ และบริเวณหลังเข่า เมื่อทราบตำแหน่งชัดเจนแล้วจึงวางแผนได้ว่าควรปิดหลอดเลือดเส้นใด ด้วยวิธีใด เทียบได้กับการหาจุดที่ท่อน้ำในบ้านรั่วให้พบก่อน แล้วจึงเลือกวิธีซ่อมที่ตรงจุด

รักษาที่ต้นเหตุด้วยเลเซอร์ ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล

ในผู้ป่วยที่มีการรั่วของหลอดเลือดดำเส้นหลัก วิธีที่ได้ผลและเป็นมาตรฐานสากลในปัจจุบันคือการใช้เลเซอร์ปิดหลอดเลือดจากภายใน ผู้ป่วยส่วนใหญ่ใช้เพียงยาชาเฉพาะที่ แพทย์สอดสายเลเซอร์เข้าไปในหลอดเลือดผ่านรูเข็มขนาดเล็ก แล้วปล่อยพลังงานปิดหลอดเลือดที่รั่วภายในเวลาไม่กี่นาที เลือดที่เคยไหลย้อนจะเปลี่ยนเส้นทางไปใช้หลอดเลือดที่ยังทำงานปกติ

ข้อดีสำคัญคือผู้ป่วยฟื้นตัวเร็ว ทำเสร็จแล้วเดินกลับบ้านได้ในวันเดียว ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล และกลับไปทำงานได้ภายใน 1-2 วัน ผู้ป่วยหลายรายอธิบายระดับความเจ็บว่าใกล้เคียงกับการทำฟัน ต่างจากการผ่าตัดดึงหลอดเลือดในอดีตที่ต้องพักฟื้นหลายสัปดาห์

แล้วใครบ้างที่ควรรักษา ใครเฝ้าดูก็พอ

เส้นเลือดขอดไม่จำเป็นต้องรักษาด้วยหัตถการทุกราย การพิจารณาอาศัยข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ได้แก่

• มีอาการปวด หนัก หรือเมื่อยขาเป็นประจำ
• ขาบวมช่วงเย็นซ้ำ ๆ แม้ใส่ถุงน่องแล้ว
• ผิวบริเวณข้อเท้าเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลหรือมีรอยดำ
• มีแผลเรื้อรังที่ขา
• เคยมีเส้นเลือดอักเสบ ลิ่มเลือด หรือเลือดออกจากเส้นขอด

ผู้ที่ยังไม่มีอาการเหล่านี้สามารถเฝ้าติดตามอาการได้ ควบคู่กับการใส่ถุงน่อง ออกกำลังกายให้กล้ามเนื้อน่องทำงาน เดินบ่อย ๆ หลีกเลี่ยงการยืนนาน และควบคุมน้ำหนัก แต่หากหลอดเลือดโป่งพองชัดเจนจนรู้สึกไม่สบายใจ หรือกังวลว่าจะลุกลามในอนาคต การเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนรักษาเชิงป้องกันก็เป็นทางเลือกที่ทำได้ โดยไม่ต้องรอให้เกิดแผลก่อน

เส้นเลือดขอดไม่เหมือนกันทุกคน วิธีรักษาก็ต่างกัน

ผลอัลตราซาวด์ของผู้ป่วยแต่ละรายแตกต่างกัน บางรายรั่วที่หลอดเลือดดำเส้นหลัก บางรายเป็นเฉพาะหลอดเลือดฝอยหรือหลอดเลือดเส้นเล็กที่อยู่ตื้นใต้ผิวหนัง ทางเลือกการรักษาจึงมีหลายรูปแบบ ทั้งการให้ความร้อนจากเลเซอร์หรือคลื่นวิทยุ การฉีดสารยึดเกาะหลอดเลือดคล้ายกาว หรือการฉีดยา ซึ่งล้วนแล้วแต่ทำผ่านเข็มขนาดเล็ก ไม่มีการผ่าตัด และสามารถทำได้โดยการฉีดยาชาเท่านั้น ทำให้การรักษาในปัจจุบันทำเป็นผู้ป่วยนอกได้ ไม่ต้องดมยาหรือนอนในโรงพยาบาล การเลือกวิธีที่เหมาะสมควรมาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านหลอดเลือดที่ได้ประเมินผลตรวจของผู้ป่วยรายนั้นโดยตรง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

สรุป

ถุงน่องทางการแพทย์มีประโยชน์จริงในการบรรเทาอาการและชะลอการดำเนินของโรค และเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลผู้ป่วยในทางปฏิบัติ แต่ไม่ใช่การแก้ต้นเหตุของเส้นเลือดขอด หากใส่อย่างถูกวิธีแล้วขายังบวม ยังหนัก หรือเริ่มมีสีคล้ำ ควรเปลี่ยนจากการประคับประคองเพียงอย่างเดียว มาตรวจหาสาเหตุด้วยอัลตราซาวด์หลอดเลือด เมื่อทราบตำแหน่งจุดรั่วแล้ว การรักษาในปัจจุบันทำได้ไม่ยุ่งยาก เลเซอร์ใช้เวลาเพียงวันเดียว เดินกลับบ้านได้เอง และแก้ปัญหาได้ในระยะยาว ส่วนกรณีที่ปล่อยไว้นานเกินไป ภาวะแทรกซ้อนที่ตามมามักรักษายากกว่าเสมอ

นอกจากตัวช่วยอย่างถุงน่องแล้ว การทำความเข้าใจต้นตอของปัญหาก็สำคัญไม่แพ้กัน หากอยากรู้ลึกถึงสาเหตุและภาพรวมของโรค แนะนำให้อ่านเพิ่มเติมใน เส้นเลือดขอด อันตรายกว่าที่คิด หรือแค่เรื่องความสวยงาม ส่วนใครที่กำลังกังวลกับรอยริ้วสีม่วงแดงเล็ก ๆ ตามเรียวขา สามารถเข้าไปหาคำตอบได้ว่า เส้นเลือดฝอยที่ขาอันตรายไหม รวมถึงผู้ที่มีปัญหาเส้นเลือดปูดนูนบริเวณหลังมือ ลองศึกษาแนวทางการรักษาด้วยการฉีดยาจากบทความ เส้นเลือดขอดที่มือ ฉีดยารักษาได้ ปลอดภัยจริงไหม เพื่อนำไปปรับใช้และวางแผนการดูแลสุขภาพหลอดเลือดของตัวเองให้ครบทุกมิติ

ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์ กิตติพันธุ์ ฤกษ์เกษม

ศัลยศาสตร์หลอดเลือด

ศาสตราจารย์ประจำหน่วยศัลยศาสตร์หลอดเลือด ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่

สำเร็จการศึกษาแพทยศาสตร์และแพทย์เฉพาะทางศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (พ.ศ. 2530-2540) ต่อด้วยแพทย์เฉพาะทางศัลยศาสตร์หลอดเลือดและการวิจัยระดับปริญญาเอกทางโรคหลอดเลือด จากมหาวิทยาลัยเซาแทมป์ตันและมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด ประเทศอังกฤษ (พ.ศ. 2541-2545) ได้รับการรับรองจากแพทย์สภาและราชวิทยาลัยศัลยแพทย์แห่งประเทศไทยว่าเป็นผู้มีความรู้ความชำนาญสาขาศัลยศาสตร์หลอดเลือด และเป็นวิทยากรประจำการประชุมวิชาการของราชวิทยาลัยศัลยแพทย์แห่งประเทศไทยและสมาคมเส้นเลือดขอดแห่งประเทศไทย รับรางวัลนักวิชาการนานาชาติ International Scholar จาก Society for Vascular Surgery สหรัฐอเมริกา (พ.ศ. 2553) International Fellow จาก Australasian College of Phlebology ออสเตรเลีย (พ.ศ. 2561) รางวัลนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ รางวัลสภาวิจัยแห่งชาติ (พ.ศ. 2558) และได้รับการจัดอันดับเป็นนักวิทยาศาสตร์ World’s Top 2% โดยมหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด สหรัฐอเมริกา (พ.ศ. 2564-2568)

นัดหมายแพทย์ สอบถามข้อมูล